Wat werkt?

Welke behandeling werkt bij kinderen en jongeren met een depressieve stoornis is afhankelijk van de vorm en ernst van de depressie.

Waakzaam afwachten

Bij mildere vormen van depressie - zonder tekenen van suïcidaliteit of psychotische kenmerken - treedt vaak spontaan herstel op. Als de therapeut dit spontane herstel verwacht, of als het kind of de jongere niet openstaat voor behandeling, is 'waakzaam afwachten' een optie. Wanneer de depressie na vier weken waakzaam afwachten nog aanwezig is lijkt behandeling in de vorm van niet-specifieke ondersteunende psychotherapie raadzaam. Vaak is actief luisteren, steun geven of het kind of de jongere helpen met het oplossen van problemen voldoende.

Psychotherapie: beste keuze

Voor middelmatige tot ernstige depressies, of voor mildere vormen van depressies die niet overgaan met ondersteunende behandeling, is psychotherapie volgens de Amerikaanse en Britse praktijkrichtlijnen de eerste keuze. In de praktijk zijn de beste ervaringen opgedaan met cognitieve gedragstherapie voor kinderen en jongeren en met interpersoonlijke therapie voor jongeren.

Antidepressiva: ontraden

Bij ernstige depressies kan (aanvullende) behandeling met antidepressiva nodig zijn. Over de werkzaamheid en mogelijke bijwerkingen van antidepressiva bij kinderen en jongeren bestaat echter nog veel onduidelijkheid. Wel is bekend dat het gebruik van antidepressiva het risico op suïcidaal gedrag en vijandigheid kan vergroten. Daarom ontraadt het Nederlands College ter Beoordeling van Geneesmiddelen het gebruik van antidepressiva - en specifiek de zogenaamde SSRI's - voor de behandeling van kinderen en jongeren onder de 18 jaar. Als antidepressiva toch nodig zijn, dan komt alleen de SSRI fluoxetine in aanmerking, omdat daarvan de effectiviteit voldoende is onderbouwd. Wel moet gecontroleerd worden of er suïcidale symptomen of andere bijwerkingen optreden. Onlangs is gebleken dat jongvolwassenen (tot 25 jaar) die antidepressiva slikken ongeveer een even groot risico lopen op suïcidaliteit en suïcidaal gedrag als kinderen en jongeren.

Sint Janskruid: ook ontraden

Een combinatie van psychotherapie en antidepressiva mag dan misschien effectiever zijn dan antidepressiva alleen, de toegevoegde waarde van zo'n combinatietherapie blijkt niet uit alle studies. Als aanvulling op antidepressiva biedt cognitieve gedragstherapie mogelijk bescherming tegen suïcidaal gedrag, maar naar dat effect is meer onderzoek nodig. Andere behandelvormen bij jongeren, bijvoorbeeld met Sint Janskruid of elektroconvulsietherapie, zijn nog niet voldoende onderzocht. Vooralsnog wordt het gebruik van Sint Janskruid ontraden in de Nederlandse Richtlijn Addendum Depressie bij Jeugd, vanwege het risico op ernstige bijwerkingen.

Meer onderzoek nodig

Bij kinderen en jongeren met een psychotische depressie lijkt een combinatie van antidepressiva met antipsychotica positief te kunnen werken. Kinderen en jongeren met een seizoensstoornis kunnen baat hebben bij lichttherapie. In beide gevallen is echter meer onderzoek nodig naar de effectiviteit en de bijwerkingen om duidelijke uitspraken te kunnen doen. Bij depressieve kinderen en jongeren met een aanleg voor bipolariteit kan het best gestart worden met psychotherapie. Als er een sterk vermoeden is dat een jeugdige een bipolaire stoornis heeft, dan kan voor een medicijn gekozen worden dat zijn stemming stabiliseert.

Continuerende behandeling

Omdat depressies een terugkerend karakter hebben, is het belangrijk om de behandeling nog zes tot twaalf maanden voort te zetten nadat een verbetering is opgetreden. Dit wordt een 'continuerende behandeling' genoemd. Voor kinderen en jongeren met een ernstigere, terugkerende en chronische stoornis kan daarnaast nog een vorm van 'onderhoudsbehandeling' nuttig zijn.

Meer informatie

Meer informatie over werkzame principes bij depressies vindt u in:
Wat werkt bij jeugdigen met depressie?

Een folder over de werkzame factoren: Depressie aanpakken: wat werkt?

Meer informatie over medicatie en psychologische behandelvormen bij depressie is ook te vinden op de site van het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie.